PARANDALIMI I PERDORIMI TE DROGAVE TE TE RINJTE

Fillimet e parandalimit - Faktoret e rrezikut dhe ata mbrojtės

Programet e parandalimit duhet te rrisin faktoret mbrojtes dhe te ndryshojne ose te zvogelojne faktoret e rrezikut.

• Rreziku i tė bėrit njė pėrdorues droge pėrfshin marrėdhėnien ndėrmjet numrit dhe llojit te faktorėve tė rrezikut (p.sh sjelljeve dhe qėndrimeve devijuese)

Dhe faktorėve mbrojtės (psh mbėshtetja prindėrore)

• Impakti potencial i rrezikut specifik dhe faktorėve mbrojtes ndryshon me moshė. Pėr shembull faktorėt e rrezikut brenda familjes kanė njė impakt mė tė madh tek tė rinjtė, ndėrsa shoqėrimi me bashkėmoshatarė perdorues-droge mund te jetė njė faktor rreziku mė domethėnės pėr njė adoleshent

• Ndėrhyrja e hershme me faktorė tė rrezikut (psh sjellje agresive dhe kontroll jo i mirė i vetes) shpesh ka njė impakt sesa nderhyrjet e vonshme, qė nga ndryshimi i jetes se fėmijėrisė larg nga problemet dhe drejt sjelljeve pozitive

• Ndėrsa faktorėt mbrojtės dhe tė rrezikut mund tė tėrheqin njerėz tė tė gjitha grupeve, kėta faktorė mund tė kenė njė efekt tė ndryshėm nė varėsi tė moshės sė personit, gjinisė, etnicitetit, kulturės dhe ambjentit

Programet e parandalimit duhet tė adresojnė tė gjitha format e pėrdorimit tė drogės, vetėm ose nė kombinim te drogave legale (psh., duhani ose alkooli); perdorimi i droges jolegale (psh, marijuana ose heroina); dhe pėrdorimi i papėrshtatshėm i substancave tė perftuara legalisht.

Programet e parandalimit duhet tė adresojnė llojin e problemit te perdorimit te droges ne komunitetin lokal, faktoret e rrezikut te ndryshueshėm, tė forcojnė faktorėt mbrojtes te identifikueshem

Programet e parandalimit duhet tė pershtaten per te adresuar rrezikun tek popullata ose karakteristikat e audiences si psh mosha, gjinia dhe etniciteti, per te permiresuar efektivitetin e programit.

Programe parandalimi: Planifikim - Familje

Programet e parandalimit te bazuara ne familje duhet te rrisin lidhjet dhe marredheniet familjare dhe te perfshijne aftesi prinderore, praktika ne zhvillim, diskutime, zbatim te politikave te familjes per abuzimin e substancave; dhe trajnim ne informimin dhe edukimin e drogave

• Monitorimi prinderor dhe supervizimi jane kritike per parandalimin e abuzimit te drogave. Keta faktore mund te rriten ne trajnime mbi kuadrin e rregullave; teknikat per aktivitete monitorimi; lavderime per sjellje korrekte, disipline e vazhdueshme qe forcon rregullat karakterizuese te familjes

• Edukimi i drogave dhe informimi per prinderit ose kujdestaret pėrforcon atė qė femijet po mėsojnė mbi efektet e dėmshme tė drogave dhe jep mundėsi per diskutime familjare mbi abuzimin e substancave ligjore ose joligjore

• Shkurtimisht, nderhyrjet e fokusuara ne familje per popullsine e pergjithshme mund te ndryshoje pozitivisht sjellje specifike prinderore qe mund te zvogelojne me pas rrezikun per abuzim me drogat.

Programet shkollore

Programet e parandalimit mund te percaktohen per te nderhyre heret te parashkollimi per te adresuar faktoret e rrezikut per abuzim drogash, siē jane sjellje agresive, aftėsi sociale jo tė mira, dhe vėshtirėsi nė tė mėsuar.

• vetekontroll;

• ndergjegjesim emocional;

• komunikim;

• zgjidhje e problemeve sociale, dhe

• mbeshtetje akademike, veēanėrisht ne lexim.

Programet e parandalimit per te rinjte dhe studentet e shkollave te mesme duhet te rrisin kompetencat sociale dhe akademike me aftesite e meposhtme

• mbeshtetje akademike dhe prirje studimi;

• komunikim;

• marredhenie bashkemoshataresh;

• vete-efikasitet dhe siguri;

• aftesi rezistuese ndaj drogave;

• perforcim i sjelljeve antidroge; dhe

• forcim i angazhimeve personale ndaj abuzimit te drogave.

Parandalimi i Pėrdorimit te Drogave tek Femijet dhe Programet Komunitare

- Programet e parandalimit kane si qellim tek popullata e pergjithshme tek pikat kyēe tė ndryshimit, siē jane ndryshimi ne shkollen fillore, mund te prodhoje efekte te dobishme edhe tek familjet me rrezik te larte dhe femijet.

- Programet e parandalimit te komunitetit qe kombinojne dy ose me shume programe efektive, siē jane programet e bazuara ne familje dhe shkolle, mund te jene me shume efektive se nje program i vetem

- Programet e parandalimit te komunitetit duhet tė shtrihen nė disa ambjente—per shembull, shkolla, klube, organizata te bazuara ne besim, dhe media-janė me shume efektive: shfaqin qendrueshmeri, mesazhe ne komunitet ne secilin mjedis.

- Programet e parandalimit duhet te jene afatgjata me nderhyrje te perseritura (psh.programe perkrahese per te perforcuar qellimin original parandalues. Kerkimet tregojne se perfitimet nga programet e parandalimit nė shkollen fillore zvogelohen pa ndjekjen e programeve te shkolles se mesme.

- Programet e parandalimit duhet te perfshijne trajnim mesuesish per praktike menaxhimi te mire te klasave, siē jane shperblimin e studenteve me sjellje korrekte. Teknika te tilla ndihmojne per edukuar sjelljet pozitive studentore, arritje, motivim akademik dhe marreveshje shkolle.

- Programet e parandalimit jane me shume efektive kur ato perdorin teknika interaktive,

Siē jane grupe diskutime me bashkemoshatare dhe roli qe luajne prinderit, qe lejon perfshirje active net e mesuarin rreth abuzimit te drogave dhe perforcim aftesish

Kerkimet bazuar ne programet e parandalimit mund te jene me kosto efektive. E ngjashme me studimet e hershme, studimet e fundit tregojne qe per secilin dollar te investuar ne parandalim, nje kursim mbi $10 ne trajtim per abuzim alkooli ose substanca te tjera mund te fitohen.

Parandalimi i Perdorimit tė Droges tek Femijet dhe Adoleshentet

Ēfare jane faktoret e rrezikut dhe ata mbrojtės?

Shume faktore jane identifikuar qe ndihmojne te dallojne ata qe abuzojne me drogat nga ata qe jane me pak vulnerable ne abuzim. Faktore te shoqeruar me potencial me te madh per abuzim drogash jane quajtur faktore “te rrezikut”, ndersa ata te shoqeruar me potencial te ulet pėr abuzim jane quajtur faktore “mbrojtes”. Individet mė shumė nė rrezik nuk fillojne duke pėrdorur drogat ose te behen te dhėnė pas saj. Gjithashtu, njė faktor rreziku per nje person nuk mund te jete i njėjtė pėr njė tjeter.

Per shembull, rreziqet e hershme, siē jane sjellje agresive jashte kontrollit, mund te shihen tek nje femije shume i vogel. Nese nuk drejtohet drejt aksioneve prindėrore positive, kjo sjellje mund tė ēoje ne rreziqe te shtuara kur femija te mbaroje shkollen. Sjellja agresive ne shkolle mund te ēojė ne mospranim nga bashkėmoshataret, denim nga mesuesit, dhe dehstim akademik. Perseri, nese nuk drejtohet nga nderhyrje parandaluese, keto rreziqe mund te ēojne ne sjelljen e menjehershme qe ēon nje femije ne rrezik per abuzin droge, siē jane shoqerimi me bashkemoshatare qe abuzojne me drogat. Ne fokusimin e menyres se rrezikut, programet e parandalimit te bazuara ne studim mund te nderhyjne ne zhvillimin e femijes per te forcuar faktoret mbrojtes dhe zvogelimin rreziqet e zgjatura para se sjellja problematike tė zhvillohet.

Per shembull, ne sferen individuale, sjelljet e hershme agresive, nje faktor rreziku, tregojne mungese te kontrollit impulsiv, nje ēeles i faktorit mbrojtes. Duke ndihmuar nje te ri te kontrolloje sjelljet impulsive eshte nje fokusim i disa programme parandalimi.

Faktoret e rrezikut per abuzim droge pėrfaqėsojne sfida pėr nje zhvillim social, akademik, emocional te individit. Keta faktore mund te prodhojne efekte te ndryshme, ne varesi te veēorive te personalitetit individual, faze e zhvillimit dhe mjedisit. Per shembull, shume rreziqe serioze, siē jane sjelljet agresive e hershme dhe arritje e keqe akademike, mund te tregojne qe femija eshte ne nje rruge zhvillimi te keqe e drejtuar drejt sjelljes problematike.

Te tė rinjtė qe tashme shfaqin faktore te rrezikut serioz, vonimi i nderhyrjeve deri ne adoleshence do ta bėjė mė tė veshtirė per te kaluar rreziqet. Nė adoleshencė, qėndrimi i femijes dhe sjelljet janė te krijuara dhe nuk ndryshojnė lehte.

Sa me shume te jete i shfaqur femija ndaj rrezikut, aq me shume ai do te abuzoje me drogat. Disa faktore te rrezikut jane veēanerisht tė fortė, ende nuk mund te influencojne ne abuzimin e droges, e aq me pak tė mbizoterojne nė kushte te caktuara. Duke patur nje histori familje me abuzim substancash, per shembull, e ve nje femije ne rrezik per abuzim droge. Megjithate, ne nje mjedis me bashkemoshatare jo abuzues me drogen, i riu ka me pak mundesi te behet nje abuzues droge. Dhe prania e shume faktoreve mbrojtes mund minimizoje impaktin e disa faktoreve te rrezikut. Per shembull, mbrojtja e fortė – siē jane mbeshtetja dhe perfshirja – mund te zvogeloje influencen e rreziqeve, siē jane qendrimi me bashkemoshatare abuzues-substancash