Prindėrit dhe perdorimi i drogave

Nėse fėmijėt e ndjejnė qė ti ke interes pėr botėn dhe problemet e tyre, ka shumė tė ngjarė qė tė tė besojnė. Pastaj ti ndoshta mundesh qė tė ndikosh nė mos fillimin e drogės ose ta ndalėsh atė nėse ka filluar, ose tė paktėn tė jesh i sigurt qė ata janė tė informuar.

Sa do kundėrshtues qė tė jesh pėr drogėn, ėshtė mirė qė tė flasėsh mė fėmijėn tėnd.

• Bisedo me ta se ēfarė mendojnė ata pėr drogėn
• Gjej mėnyra qė ata tė mendojnė se si ta refuzojnė drogėn

• Dėgjoji dhe merri ata seriozisht. Gjej kohėn pėr tė mėsuar idetė e tyre pa u grindur.

• Ji i vendosur pa u bėrė agresiv. Bėji tė njohur pikėpamjet dhe ndjenjat e tua duke kėrkuar qė fėmija t’i respektojė ato.

• Jep shembullin tėnd. Ti mund tė pish duhan, alkool apo ilaēe dhe ky ėshtė njė shembull i keq pėr fėmijėt.

• Bėji tė ditur qė ti i takon shokėt e tij – madje edhe kur nuk tė pėlqejnė. Ftoji nė shtėpi qė tė bisedoni sė bashku. Nė kėtė mėnyrė, ti ende mund tė ruash ndikimin mbi ta.
• Tregoji atyre – qe ti kujdesesh. Fėmijėt duan qė ti vlerėsosh dhe tė kujdesesh, madje edhe kur kanė bėrė diēka qė ti nuk ja aprovon. “Ndoshta nuk mė pėlqen ajo qė ti po bėn, por unė ende tė dua” ėshtė mesazhi qė ata kanė nevojė ta dėgjojnė dhe besojnė.

Janė disa situata qė duhen shmangur:

• Mos iu impono fėmijėve dhe mos i ngacmo ata
• Mos jep leksione – cilido e di se ēdo tė thotė tė tė japin leksion
• Mos prediko – kjo nuk e ndihmon fėmijėn
• Mos u pėrpiq ti frikėsosh fėmijėt me ngjarje tė tmerrshme. Nuk ecėn – dhe pėr dikė qė pėrdor drogė, kjo gjė ėshtė e pabesueshme.

Si mund ta kuptosh nėse fėmija yt merr drogė?

Shpesh ėshtė e vėshtirė ta marrėsh vesh, sidomos kur fėmija e ka pėr herė tė parė ose e pėrdor rastėsisht drogėn. Disa nga shenjat mund tė jenė:

• Ndryshime tė menjėhershme tė humorit nga i gėzimi nė trishtim ose anasjelltas
• Agresivitet apo irritim i pazakontė
• Humbje e oreksit
• Humbje e interesit pėr shkollėn, punėn, miqtė apo aktivitete tė tjera
• Shenja pasiviteti apo pėrgjumje
• Raste kur ai thotė gėnjeshtra dhe tė fshihet pėr shumė gjėra
• Zhdukje tė pashpjegueshme parash ose sendesh nė shtėpi
• Aroma tė pazakonta, njolla apo shenja nė trup, rroba, apo nė shtėpi.

Megjithatė shumė nga kėto shenja mund tė jenė tė zakonshme pėr njė fėmijė qė po rritet. Sigurohu mirė para se tė bėsh ndonjė gjė. Ka shumė rėndėsi qė tė mos nxjerrėsh pėrfundime tė gabuara.

Nėse zbulon se fėmija yt po pėrdor drogė, qėndro i qetė dhe mos u alarmo. Po tė ishe nė vendin e tij do tė dėshiroje qė thjesht ta bisedonit. Ji i vendosur, i qėndrueshėm dhe i dhembshur, por mos aprovues. Jepi fėmijės disa arėsye pėr tė hequr dorė nga droga:

• Qė droga ėshtė ilegale dhe mund tė tė hapė telashe me policinė
• Se pėrdorimi i drogės mund tė dėmtojė shėndetin tani dhe nė tė ardhmen

Mundohu tė zbulosh se pėrse fėmija e ka nisur drogėn. Nėse sjellja dhe shendeti i fėmijės tregojnė se ai e merr drogėn rregullisht, atėhere ti duhet tė bėsh disa hapa tė tjerė.

• Mbėshtetja jote pėr fėmijėn ka shumė rėndėsi nė ēdo lloj rrethane. Ti mund tė krijosh marėdhėnje komunikuese me tė dhe ti tregosh qė e do dhe kujdesesh.
• Fėmija ka nevojė pėr ndihmė qė ti mund t’ja japėsh. Mendo pėr njerėz tė tjerė qė mund tė tė ndihmojnė.
• Ka shume Qendra dhe shoqata qė kanė dėshirė dhe mundėsi tė tė mbėshtesin. Kujdesu pėr veten gjithashtu. Kėrko ndihmė nga tė afėrmit dhe miqtė dhe nga specialistėt po qe nevoja.
• Nėse fėmija pėrdor drogė rregullisht, ka shumė tė ngjarė qė ai tė mos heqė dorė menjėherė. Ēdo pėrmirėsim do tė jetė gradual dhe i vėshtirė. Pra duhet tė jeni realist pėr kėtė.
• Mos e qorto veten. Tė rinjtė jo gjithmonė e marrin drogėn sepse kanė probleme tė thella personale apo pėr tė tė bėrė sfidė ty. Nė pėrgjithėsi ėshtė njė periudhė kalimtare..

Prodhimi, shpėrndarja apo shitja e drogave ilegale nė banesėn tuaj, pėrbėn shkelje tė ligjit. Kėshtu nėqoftėse njė prind mėson se fėmija i tij i jep drogė miqve tė tij nė shtėpi dhe nuk bėn asgjė pėr ta ndalur kėtė veprim, pėrsėri ka shkelur ligjin.

Ēfarė duhet bėrė nė raste mbidoze

Ka shumė rėndėsi tė dihet se ēfarė duhet tė bėsh kur mė e keqja ndodh dhe ti e gjen fėmijėn pa ndjenja. Mund t’ja shpėtosh jetėn, por mos e humb toruan.

Fillimisht mundohu tė sigurosh nė dhomė ajėr tė pastėr.

Pastaj ktheje fėmijėn nė krah. Mos e lini vetėm sepse nėqoftėse kthehet me kurriz ai mund tė mbytet nga e vjella e tij.

Merr nė telefon urgjencėn e spitalit civil apo ate ushtarak.

Mblidh ēdo gjė qė duket se ėshtė pėrdorur nga pėrdoruesi i drogės – tableta, pluhur etj – dhe jepja mjekut tė urgjencės.

Ku tė kėrkosh ndihmė?

Nė Tiranė ėshtė ngritur Qendra pėr Zvogėlimin e Dėmit dhe Qendra e Terapise me Metadon qė ofron shėrbime pėr pėrdoruesit e drogės si: trainim, kėshillim, informacion pėr rreziqet qė lidhen me pėrdorimin e drogės si SIDA hepatitet etj, asistencė mjekėsore nė raste mbidoze dhe infeksionesh, kėshillim dhe mbeshtetje psiko-sociale pėr t'ju pergjigjur pyetjeve tė ndryshme, botime broshurash dhe fletushkash, adresim nė qendra tė tjera shėrbimi mė tė specializuara pėr drogėn dhe Infeksionet Seksualisht te Transmetueshme etj.

Pėr ndihmė mjekėsore dhe informacione tė mėtejshme kontaktoni:

Shoqata Aksion Plus

Qendra e Shendetit Mendor Nr 1

Rr. Stavri Vinjau

Prapa ambasades amerikane. Tirane

Cel. 0692066359

e-mail: gencaxionp@albmail.com

Outreach ose puna ne terren me perdoruesit e drogave

Puna ne terren vazhdon nga dy punonjes outreach, dy persona per perdoruesit e drogave dhe nje person per punetoret e seksit, sidomos ata qe perdorin droga. Qellimi eshte qe te sigurohen disa sherbime, si dhe dhenje informacioni per kete grup i cili eshte shume i rrezikuar nga shume faktore demtues. Me UNICEF po negociohet qe te niset nje program per kete grup. Jane arritur disa zona te reja ku rrine perdoruesit, sidomos Bregu i Lumit, Liqeni, prane QSUT-se etj. Krahas shiringave PDI-ve i jepen banane, prezervative, betadine, fletushka. Rastet me te deshperuara futen ne TZM. Duhet theksuar se PDI-te kane me shume nevoje per metadon, sesa per shiringa sterile – ky arsyetim del nga pervoja jone e punes ne terren dhe te kontakteve ne qender.

• Gjatė kėtyre dy muajve qendra ėshtė frekuentuar nga disa pėrdorues tė cilat kėrkuan njė informacion nė lidhje me tė drejtat e tyre kur ndaloheshin nga policia.

• Ne qender sapo ka filluar te funksionoje sherbimi i keshillimit individual. Ky sherbim do te realizohet nga nje psikologe.

Disa raste me plage te acaruara dhe abcese te lekures jane adresuar ne institucione te tjera te specializuara. Disa raste me te lehta jane trajtuar ne qender apo dhe ne terren nga punonjesit outreach.

Kemi mbajtur lidhje te vazhdueshme dhe kemi bashkepunuar me:

• Ministrine e Shendetesise dhe ISHP-ne

• Drejtorine e Pergjithshme te Burgjeve

• ALGA

• NESMARK

• Shoqata e Njerezve qe Jetojne me HIV/AIDS

• STOP AIDS

• Qendra Rinore ne Vlore

• Shoqata e Grave Kristiane